Dëgjimi i trupit të vdekur





Denise Gill*

 

Pjesë e shënimit editorial nga botimi origjinal: Si disiplinë, studimi i tingujve është unik në synimin e vet – në perimetrin e vet gjejmë shkencën e akustikës, përfaqsimin kulturor nëpërmjet dëgjimit dhe ndoshta, duke parafrazuar keq Donna Haraway, lindje ontologjish. Na krijohet mundësia në këtë mënyrë jo vetëm për të parë ndikimin e tingullit në botën fizike, por edhe se si ky ndikim ndërvepron me tema të njohura kulturore. Ajo që është më e rëndësishme është se kjo na mundëson të imagjinojmë mënyra të reja për të përshkruar, adaptuar, dhe rivlerësuar dëgjueshmërinë në kornizën e ontologjive premtuese dhe çliruese. Esetë në këtë seri synojnë të gjitha që të nxisin një shtyrje më tej, të investigojnë dijet tona, e për të parë drejt cilit drejtim po shkojmë. Në këtë seri të edituar nga Airek Beauchamp dhe Jennifer Stover do gjeni qasje të reja ndaj tingullit dhe trupëzimit, shprehjeve kulturore e kuptimit të dëgjimit. – AB.

 

Zëri im shkrihet me tingullin e derdhjes së ujit nga zorra teksa me kujdes kaloj duart në mbetjet, gjakun dhe lotët e trupit të së vdekurës. Në aktin e larjes së të vdekurit, uji është njëkohësisht tingull, shpirt e eksperiencë ndjesie për të vdekurin si dhe për vetë atë që kryen larjen.

Duke larë të vdekurin në grup prej tre vetash, zërat tanë çpojnë hapësirën në ritmin e intensitetin që i japim ne. Tingulli ynë qetëson e pastron të vdekurin po aq sa larja që po bëjmë. Recitimet melodike që ofrojmë teksa me kujdes mbartim të ndjerën janë pjesët më të rëndësishme të larjes rituale përpara varrimit. Vazhdimisht ne nxjerrim tinguj lutjesh “Falje o Mësues [d.m.th. Zot]” përgjatë frymarjes tonë. Recitojmë shpesh tekbir – artikulimi i madhështisë së Zotit – duke i shtuar një arkitekturë melodike thurjes së thirrjeve tona për falje.

Në larjen e të vdekurve ne prekim të ndjerët me respekt e përulje. “Ju lutem”, përgjërohen shpesh familjarët, “mos përdorni ujë të ftohtë.” Sigurisht, përgjigjemi ne menjëherë, “kjo motër ende na ndjen.”

Duke ju afruar atyre që po mbajnë zi, me buzëqeshje u themi, “vetëm fryëmarrja i mungon.” Kthehemi nga uji e i kërkojmë: “më sill dorën.” Një prej atyre në zi bashkon duart me larësit dhe ndjen ngrohtësinë e ujit. Nxisim kësisoj një pjesëmarrje emocionale ekskluzive me larësin – si koreograf e improvizues i zisë – me ata që janë në jetë duke përjetuar dhimbje.

Prekjet dhe zërat tonë alternojnë mes tyre, ku secila përjeton larjen e të vdekurës. Çdo grua e vdekur është person i veçantë, me trupa të ndryshëm e shkaqe të ndryshme vdekjeje e kësisoj asnjë përballje nuk i ngjason të tjerave. Në përllogaritjen e lëvizjeve tona trupore, në ngritjen dhe kthimin e trupit të të ndjerës, ne shpesh bëjmë duet me zërat që derdhen nga familjarët në dhomën e mortit. Nëse ata që janë në zi janë në heshtje, ne mbushim hapësirën me tingujt tonë. Recitimet tona nuk shërbejnë vetëm për ritualin, por shërbejnë që t’i ofrojnë një tingull të bukur edhe vetë të vdekurës.

Ne recitojmë duke besuar, siç besojnë muslimanët, se shpirti i saj na dëgjon. Teksa “e vdekur”, ajo mund të komunikojë me pjesë apo tërësinë e trupit të saj, duke bashkëpunuar me ne të gjallët, teksa negociojmë zinë dhe përgatisim trupin e saj për varrim.

Një nga supozimet tona shqisore më të thelluara e të ngulitura është kufiri i vdekjes. Vdekja dukshëm shënon fundin e kostelacionit të përvojës tonë ndjesore, krijon kufijë të trupit, dhe vendos përmasat e perceptimit tonë dëgjimor. Teksa ne e dimë se dëgjimi mbetet i fundit i ndjesive në vdekje, studiuesit e studimit të tingujve nuk kanë zgjeruar ende punën kërkimore në veçantinë e dëgjimit, perceptimit dëgjimor dhe vëmendjes drejt studimit të perceptimit dëgjimor pas-vdekjes të praktikuar nga bashkësi kudo nëpër botë. Si do mundeshin studiuesit e studimit të tingullit të vërenin perceptimet e disa shqisave dhe praktikave të dëgjueshmërisë që kapërcejnë përtej kufirit të strukturave epistemologjike perëndimore.

Si specialiste e muzikës klasike turke dhe osmane, kam qenë e interesuar për një kohë të gjatë në mënyrën se si variante të praktikave të Islamit suni – të rrënjosura në vetvete në shekuj debatesh filozofike të lindura jashtë “perëndimit” – turbullojnë kategoritë që studiues në katër anët e botës i supozojnë si të natyrshme e të ngulitura. Projekti im aktual më ka shtyrë të konsideroj intensitetin e strukturave të ndryshme të dëgjimit të akomoduara sipas kufijve të dhunshëm të vdekjes përgjatë detit Egje dhe Mesdhe në Turqi.

Në vjeshtën e 2016, puna ime në etnografinë e dëgjimit drejt perceptimit dëgjimor post-vdekje më çoi në varrezën Karacaahmet në Stamboll, një vend varrimi veçanërisht i rëndësishëm në Perandorinë Osmane, e sipas raporteve, varreza e dytë më e madhe në botë. Këtu u shoqërova me gratë e Karacaahmet, praktikante të Islamit suni dhe punojëse shtetërore që shërbejnë në kryerjen e ritualeve islame të larjes së të vdekurve. Gjatë kësaj kohe, pata privilegjin të vendos në prehje përmes tingujsh shumë gra e vajza të të gjitha moshave, të sëmura apo viktima aksidentesh.

Duke marrë seriozish perceptimin dëgjimor pas-vdekjes, kam në dispozicion pak rrugë përkthimi. Strukturat normative të besimit sekular, të cilat i riciklojmë në studime në mënyrë jo-kritike janë pengesë. Vdekja nuk është detyrimisht fundi i perceptimit dëgjimor. Një mënyrë për të zgjeruar strukturat tona të dëgjimit përtej fundit të trupit është provincializimi i teorive kritike perëndimore dhe angazhimi me vëzhgimet etnografike të eskatologjive jo-perëndimore, të cilat janë fushat e teologjisë që merren me vdekjen.

Për disa dekada tashmë, studiuesti kanë studiuar trupin jo si një fakt i kryer se sa si proces. E megjithatë, prej shumë kohësh, praktikat islame të ritualeve të vdekjes në Turqi të lidhura me trupin, vitaliteti, socializimi, dhe dorëzimi i trupit nuk merr fund me vdekjen, por kalon në rrafshe alternative ndjesish dhe dialogu dëgjimor. Vdekja ofron një hapësirë të ngjashme me atë që Bohlman dhe Engelhardt kanë konsideruar si boshësia dëgjimore e ontologjive fetare, apo “një hapësirë perceptimi dhe eksperience, e jo heshtjeje dhe mungese.”

Perceptimi dëgjimor pas-vdekjes, në mënyrën se si e përkufizoj dhe e eksploroj, merr një qasje etnografike si dhe një qasje të studimit të tingullit për të konsideruar mundësitë e ndjesisë së vdekjes. Në këtë hapësirë procesuese përzierjesh trupash – trupat e të vdekurve, larëset si puntore e kujdestare, familjarët në zi të së ndjerës – dëgjoj në këtë kryqëzim ku strukturat e besimeve lokale ndërsjellin e strukturojnë tingujt, prodhimin e tingujve, heshtjen, dhe zërat.

Në varrezat muslimane në Stamboll, besohet se ka jetë në varre. Vdekja përshkruhet në terma zhvillimi, progresioni, rrugëtimi, apo thjesht tranzicioni nga një stad në tjetrin. Barzaku, barriera e varrit dhe kohës së kaluar pas vdekjes në të, është një zonë ndërmjetësuese ku hyet pas vdekjes e ku shpirti mund të përjetojë kënaqësi apo dhimbje, të shoqërohet e takohet me të tjerë. Nuk ka detyrimisht binom kundërshtues jetë / vdekje, tingull / heshtje në këto hapsira.

Barzaku është stad lëvizjeje, zonë tranferimi dhe luhatje. Trupi është një trup që dëgjon – shpirti i tij komunikon dhe kapet rreth tij, duke ndjerë tingujt dhe prekjet e atyre që lajnë trupin. Poezia osmane është e bollshme në lidhje me ndjesi të tilla, duke i bërë jehonë kuptimit sipas të cilit trupi është qeli dhe shpirti është i burgosur në të. Artistët e fjalës – ku fjala është përjetuar historikisht si dëgjim – e tregojnë trupin si të dëshiruar për çlirim (d.m.th. vdekje), për mundësinë e ribashkimit me të dashurin (d.m.th. hyjnoren) dhe rikthimin në tokë si dhè.

Bujaria e tingujve në përballjen me vdekjen kërkon prej larësve të trupit që të përfshihen në një formë dëgjimi, prekjeje, dhe prodhimi tingujsh që dërgon individin në hapsirën tjetër ku do presë ringjalljen. Shpirti i saj sorollatet nëpër dhomë teksa i lajmë trupin, duke dëgjuar e marrë pjesë me ne në këtë hapsirë tingujsh, e ku thirret të rikthehet tek trupi i vet tre herë përpara se varri të mbyllet.

Ne besojmë se mbartim trupin në momentin e vet më intim të jetës, pas asaj të ardhjes nga barku i nënës. Aroma e vdekjes na mbush hundët teksa djersitemi në përpjekjen për të ngritur të ndjerën pasi përfundojmë mbështjelljen e saj me pëlhurë, spërkasim copën me ujë trëndafili, e vendosim me kujdes në qivurin prej pishe që do e transportojë në varri.

Pasi përfundojmë së lari dikë – qoftë nëse e thërrasim “motër”, “teze” apo “bijë” – më pas në dhomën e çajit, vëmë re familjarët në zi që na bashkangjiten në këtë kthinë, si dhe vëmë në dukje dhimbjet apo vuajtjet e motrës tonë.

Në këto momente të përbashkëta, zbulojmë në vetet tona ngjashmëritë me të ndjerën. Tek e fundit, urtësia është të dëgjosh përkrah njëri-tjetrit, dhe të dallosh atë që është më njerëzorja tek të gjithë ne.

Në kontekstin e Kajros, në Egjipt, Charles Hirschkind ka analizuar bukur “virtytet etike dhe terapeutike të veshit.” E megjithatë, në larjen e të vdekurit, unë prodhoj dhe përfshihem në një hapsirë përtej devotshmërisë së praktikuar duke qarkulluar strukturat dëgjimore në vende të caktuara. Futem në një formë të veçantë dhe intime marrëdhënie – jo një marëdhënie me veten si subjekt apo dorëzimi të tjetrit të vdekur, por si një marrëdhënie që është në vetvete formë e zërit. Jean-Luc Nancy na kujton se zëri “e tejkalon formën.” Në vëmendjen drejt perceptimit dëgjimor të pas-vdekjes, shtyhem drejt një forme unike aksesi trupor dhe ndjesimor. Perceptimi dëgjimor pas-vdekjes është njëkohësisht e imja si dhe e ndarë me të tjerët.

Perceptimi dëgjimor pas-vdekje i bën tërë trupat tonë – përfshi atë të së ndjerës – të aftë për tu influencuar nga ata që janë prezentë në atë vend. Bashkërendimi i perceptimit dëgjimor pas-vdekje me njëra-tjetrën, me larëset, me familjarët në zi, me të ndjerën i bën jehonë një hapësire pandashmërisht materiale dhe shpirtërore, të brendshme si dhe të jashtme, të vetme si dhe kolektive.

 

Denise Gill është pedagoge e etnomuzikologjisë në Universitetin Washington në St. Louis në Departamentet e Muzikës, e Studimeve gjinore, të gruas dhe seksualitetit, studimeve hebraike, dhe në atë të kulturave Islame dhe të Lindjes së Afërt.

Marrë nga blogu Sound Studies.

Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *